中和滴定曲線 (1回目)
2026/1/3(土)
中和滴定曲線 (1回目)
(neutralization titration)
n価の酸とm価の塩基の滴定
c,c',V,V'は元のn価の酸・m価の塩基のモル濃度と体積 Ca = cV/(V+V') , Cb = c'V'/(V+V') は滴定中の酸・塩基のモル濃度
i,j,k = 1.….n or m Σk=1n(k[Hn-kAk-])をΣ(k[Hn-kAk-])と範囲を省略して表記する 水溶液中に[HnA],[Hn-iAi-],[H+],[B(OH)m],[B(OH)m-ii+],[OH-]が存在する Caαi = [Hn-iAi-] … 電離した酸のモル濃度(電離度αi) Caβi = [B(OH)m-ii+] … 電離した塩基のモル濃度(電離度βi) Ca = [HnA] + Σ[Hn-iAi-] … 酸のモル濃度 Cb = [B(OH)m] + Σ[B(OH)m-ii+] … 強塩基のモル濃度 Kw = [H+][OH-] … 水のイオン積 Kai = [H+][Hn-iAi-]/[Hn-(i-1)A(i-1)-] … 酸の第k電離定数 Kbi = [B(OH)m-ii+][OH-]/[B(OH)m-(i-1)(i-1)+] … 塩基の第k電離定数 [H+]-Σ(k[Hn-kAk-])+Σ(k[B(OH)m-kk+])-[OH-] = 0 … 電気的中性 |
= [H+]n[An-]/[HnA]
Kb = Πi=1mKbi = Πi=1m([B(OH)m-ii+][OH-]/[B(OH)m-(i-1)(i-1)+])
= [Bn+][OH-]n/[B(OH)n]
電気的中性の式より
[H+] - Σ(k[Hn-kAk-]) + Σ(k[B(OH)m-kk+]) - [OH-] = 0
⇒ [H+]2 - Σ(k[Hn-kAk-])[H+] + Σ(k[B(OH)m-kk+])[H+] - [H+][OH-] = 0
⇒ [H+]2 - {Σ(k[Hn-kAk-]) - Σ(k[B(OH)m-kk+])}[H+] - Kw = 0
x = Σ(k[Hn-kAk-]), y = Σ(k[B(OH)m-kk+]) と置くと
[H+]2 - (x - y)[H+] - Kw = 0
電離定数Kai より (n = 3とすると)
[H3A] = Ca - Σi=13[H3-iAi-] と
[H3A]Ka1 = [H+][H3-1A-] より
[H+][H3-1A-] = CaKa1 - [H3-1A-]Ka1 - Σi=23[Hn-iAi-]Ka1
([H+] + Ka1)[H3-1A-]Ka2 = CaKa1Ka2 - [H3-2A2-]Ka1Ka2 - Σi=33[Hn-iAi-]Ka1Ka2
[H3-1A-]Ka2 = [H+][H3-2A2-] より
([H+]2 + Ka1[H+])[H3-2A2-] = CaKa1Ka2 - [H3-2A2-]Ka1Ka2 - Σi=33[Hn-iAi-]Ka1Ka2
([H+]2 + Ka1[H+] + Ka1Ka2)[H3-2A2-]Ka3 = CaKa1Ka2Ka3 - [A3-]Ka1Ka2Ka3
[H3-2A2-]Ka3 = [H+][A3-] より
([H+]3 + Ka1[H+]2 + Ka1Ka2[H+])[A3-] = CaKa1Ka2Ka3 - [A3-]Ka1Ka2Ka3
([H+]3 + Ka1[H+]2 + Ka1Ka2[H+] + Ka1Ka2Ka3)[A3-] = CaKa1Ka2Ka3
nのとき
Σj=0n([H+]jΠi=1n-jKai)[An-] = CaKa
[An-] = CaKa/Σj=0n([H+]jΠi=1n-jKai)
また
[Hn-(i-1)A(i-1)-] = [H+][Hn-iAi-]/Kai より
[HA(n-1)-] = [H+][An-]/Kan
[H2A(n-2)-] = [H+][HA(n-1)-]/Kan-1 = [H+]2[An-]/(Kan-1Kan)
より
[Hn-kAk-] = [H+]n-k[An-]/(Πi=k+1nKai)
整理すると
[An-] = CaKa/Σj=0n([H+]jΠi=1n-jKai)
Caαk = [Hn-kAk-] = [H+]n-k[An-]/(Πi=k+1nKai)
x = Σ(k[Hn-kAk-]) = Σ{k[H+]n-k[An-]/(Πi=k+1nKai)}
= Σ{k[H+]n-k(Πi=2kKai)}[An-]/(Πi=2nKai)
電離定数Kbi についても同様に
[Bm+] = CbKb/Σj=0m([OH-]jΠi=1m-jKbi)
Cbβk = [B(OH)m-kk+] = [OH-]m-k[Bm+]/(Πi=k+1mKbi)
y = Σ(k[B(OH)m-kk+]) = Σ{k[OH-]m-k[Bm+]/(Πi=k+1mKbi)}
= Σ{k[OH-]m-k(Πi=2kKbi)}[Bm+]/(Πi=2mKbi)
[An-] = CaKa/Σj=0n([H+]jΠi=1n-jKai) Caαk = [Hn-kAk-] = [H+]n-k[An-]/(Πi=k+1nKai) x = Σ(k[Hn-kAk-]) = Σ{k[H+]n-k(Πi=2kKai)}[An-]/(Πi=2nKai) [Bm+] = CbKb/Σj=0m([OH-]jΠi=1m-jKbi) Cbβk = [B(OH)m-kk+] = [OH-]m-k[Bm+]/(Πi=k+1mKbi) y = Σ(k[B(OH)m-kk+]) = Σ{k[OH-]m-k(Πi=2kKbi)}[Bm+]/(Πi=2mKbi) [OH-] = Kw/[H+] [H+]2 - (x - y)[H+] - Kw = 0 |